تاریخ انتشار: ۱۳۸۸/۰۳/۰۱

موضوع: تزریق

نویسنده / مترجم: فرناز مستوفیان

خلاصه :

تزریقات ایمن
 
تزریقات یکی از روش هاي شایع در تجویز دارو ها و مشتقات دارویی می باشد و بدیهی است در صورت عدم رعایت استانداردهاي درمانی، خطرات بالقوه و بالفعلی را بر ارائه کنندگان و مصرف کنندگان خدمات بهداشتی درمانی و نیز جامعه اعمال می نماید. بر اساس مطالعات سازمان جهانی بهداشت در کشورهاي در حال توسعه و در حال گذر سالیانه 16000 میلیون تزریق با هدف اقدامات درمانی و یا بهداشتی تجویز می شود (به طور میانگین 3/4 تزریق به ازاي هر فرد). 5-10 درصد تزریقات به منظور بهداشتی و 90 درصد تزریقات به منظور درمانی تجویز می شوند و این درحالیست که اکثریت این تزریقات غیر ضروري می باشند .

بر اساس مدل هاي ریاضی سازمان جهانی بهداشت که در کشورهاي در حال توسعه و در حال گذر در سال 2000میلادي انجام شده است ، ابتلاء22 میلیون مورد از موارد جدید مبتلایان به هپاتیتB (یک سوم کل این بیماري در جهان) ، ابتلاء2 میلیون مورد از موارد جدید مبتلایان به هپاتیتC ( چهل درصد کل این بیماري در جهان ) و 260000 مورد از موارد جدید مبتلایان به ایدز (5 درصد کل این بیماري در جهان ) را به استفاده مجدد از سر سوزن هاي مصرف شده ارتباط می دهند. بر اساس همین مطالعات مهم ترین عامل شیوع هپاتیتB وC و ایدز وسایر بیماري هاي ویروسی منتقله از راه خون از طریق استفاده مجدد یا استفاده مشترك سرسوزن ها صورت می گیرد . میزان تزریقات غیر ایمن از 5% در منطقه اروپاي شرقی تا 50% درقاره آسیا متفاوت است. شواهد مؤید این مسئله است که مرگ و میر و معلولیت ناشی از تزریقات غیر ایمن تا حد زیادي قابل پیش گیري است. از مهم ترین صدمات شغلی در کادر پزشکی و پیراپزشکی صدمات ناشی از فرو رفتن سر سوزن به دست (Needle Stick) کارکنان بهداشتی درمانی می باشد، که در 61 % موارد با سوزن هاي تو خالی 29% موارد در اثر آنژیوکت هاي پروانه اي صورت می پذیرد .

به طور کلی جراحات ناشی از Needle Stick در سه حالت ذیل رخ می دهد : 
1- ضمن درپوش گذاردن سرسوزن
2- انتقال مایعات بدن بیمار از سرنگ به داخل لوله هاي آزمایش
3- دفع نامناسب وسایل درمانی تیزو برنده مصرف شده


لازم به ذکر است که بر اساس نتایج بررسی آماري واکسیناسیون کارکنان خدمات بهداشتی درمانی  بر علیه هپاتیت B در کاهش صدمات ناشی از Needle Stick درآنان بسیار مؤثر بوده است.
تزریقات ایمن به معناي تزریقی است که :

1- ضمن در پوش گذاردن سر سوزن .
2- انتقال مایعات بدن بیمار از سرنگ بداخل لوله هاي آزمایش .
3- دفع نامناسب و سایل درمانی تیز و برنده مصرف شده .
needle stick کاهش صدمات ناشی از B لازم به ذکر است که بر اساس نتایج بررسی آماري واکسیناسیون کارکنان خدمات بهداشتی درمانی بر علیه هپاتیت در آنان بسیار موثر بوده است .
تزریقات ایمن به معناي تزریقی است که :
1- به دریافت کننده خدمت (بیمار) آسیب نزند.
2- به ارائه کنندگان /کارکنان خدمات بهداشتی درمانی صدمه اي وارد نسازد.
3- پسماندهاي آن باعث آسیب وزیان در جامعه نشود.

 

ایمنی در تزریقات بر 5 محور بنیادي ذیل صورت می پذیرد: 
1- انجام تزریقات ،فلبوتومی ،دن لانست، تزریقات داخل وریدي و یا انفوزیون براساس استانداردها به منظور کنترل و پیشگیري از بروز عفونت و آسیب به بیماران.

2- کاهش رفتار پر خطر کارکنان بهداشتی بمنظور پیشگیري از جراحات ناشی از وسایل تیز وبرنده (وسایل تیز وبرنده شامل کلیه وسایل تیز مصرف شده و نشده تمیز نظیر بیستوري ،آنژیوکتها ،شیشه هاي سرم ،گایدهاي جراحی ،پنس هاي شکسته ،سرسوزن و... می باشد.)
3- افزایش سطح ایمنی کارکنان در ضمن کار باوسایل تیز وبرنده درمانی.
4- جمع آوري ،نگهداري ،انتقال ودفع مناسب وبهداشتی پسماندهاي آلوده وپرخطر.
5- تغییر رفتار ونگرش اجتماعی مددجویان وپزشکان نسبت به مقوله تقاضا وتجویز دارو به روش تزریقی .

 

1) بهترین روش مورد توصیه براي انجام تزریقات، فلبوتومی، زدن لانست و تزریقات داخل وریدي و یا انفوزیون جهت کنترل و پیشگیري از عفونت و صدمه به بیمار وکارکنان:
1-1)استفاده از وسایل استریل: 
1-1-1) براي هر تزریق از یک سرنگ استریل یکبار مصرف جدید استفاده کنید.
1-1-2) از یک سرنگ و سرسوزن استریل یکبار مصرف جدید براي هر بار تلقیح هر واحد واکسن و یا تزریق دارو استفاده کنید.
1-1-3) قبل از استفاده از سرنگ و سرسوزن به تاریخ انقضاي آن توجه نمایید و بسته بندي سرنگ و سرسوزن را به لحاظ وجود پارگی و صدمه مورد بررسی قرار دهید.


1-2 ) از آلودگی وسایل، داروها و مایعات وریدي پیشگیري نمایید.
1-2-1) در روي یک میز و یا سینی تمیز که مخصوص تزریقات می با شد و احتمال آلودگی سرنگ و سرسوزن با خون، مایعات بدن و یا سوآب هاي کثیف وجود ندارد وسایل تزریق را آماده نمایید.
1-2-2 ) هیچ گاه سرسوزن را در سرنگ بجاي نگذارید.
1-2-3) حتی المقدور از ویالهاي تک دروزي دارو استفاده کنید.
1-2-4) در صورتی که ملزم به استفاده از ویالهاي چند دوزي دارو هستید براي هر بار کشیدن دارو از ویال از سرسوزن استریل استفاده کنید.
1-2-5) در هنگامی که سر آمپول را اصطلاحاً می شکنید، با قراردادن لایه نازك گاز تمیز ما بین انگشتان دست خود و جدار آمپول، انگشتان را از آسیب و صدمه محافظت نمائید.
1-2-6 ) قبل از اقدام به تزریق به بیمار کلیه داروهاي تزریقی محلول و سرم هاي وریدي از لحاظ کدورت، شکستگی جداره آنها و تاریخ انقضاء بررسی نموده و در
صورت مشاهده هر گونه مغایرت آنها را به نحو صحیح دفع نمائید.
1-2-7 ) توصیه هاي اختصاصی کارخانه سازنده را در ارتباط با نحوه استفاده، ذخیره سازي (به ویژه لزوم رعایت زنجیره سرد) و جابجایی دارو بکار گیرد.
1-2-8 ) در صورت تماس سرسوزن با سطوح غیر استریل آن را به نحو صحیح دفع نمایید.
1-2-9 ) از تمیزي ظروف مخصوص فلبوتومی که قابلیت استفاده مجدد را دارند مطمئن شوید.
1-2-10 ) قبل از آماده کردن دارو و تزریق آن دست ها را با آب و صابون بشوئید و یا با استفاده از محلول هاي ضدعفونی با بنیان الکل ضدعفونی کنید. در صورتی که ما
بین تزریقات دست ارائه کننده خدمت کثیف یا آلوده به خون و مایعات بدن بیمار گردید، رعایت بهداشت دست ضروري است.

1-2-11) از تزریق به بیمار در نواحی ناسالم پوستی(وجود عفونت موضعی، ضایعات و درماتیت پوستی و یا بریدگی) اجتناب نمائید. 
1-2-12)استفاده از سوآب آغشته به ماده ضدعفونی یا آنتی سپتیک جهت پاك کردن سر و یا آمپول الزامی نمی باشد. در صورت نیاز از سوآب تمیز یکبار مصرف با توجه به زمان تماس مورد توصیه استفاده نمائید. از استفاده از گلوله هاي پنبه آغشته به ماده ضدعفونی موجود در ظرف پنبه الکلی اجتناب نمائید .
1-2-13) از کاربرد ماده انتی سپتیک در زمان آماده نمودن واکسن ویروس زنده ضعیف شده براي تلقیح اجتناب نمائید .
1-2-14) قبل از تزریقات داخل عضلانی، زیر پوستی و داخل پوستی و زدن لانست در صورتی که موضوع تزریق بصورت مشهود کثیف می باشد، پوست را بشوئید . در صورتی که پوست موضع تزریق تمیز است، استفاده از سوآب ضروري نمی باشد. از استفاده از گلوله هاي پنبه آغشته به ماده ضدعفونی موجود در ظرف پنبه الکلی اجتناب نمائید . در زمان آماده نمودن واکسن ویروس زنده ضعیف شده براي تلقیح از کاربرد ماده آنتی سپتیک اجتناب نمائید

1-2-15) بمنظورآماده سازي پوست قبل از انجام فلبوتومی، تزریقات وریدي ، ایجاد راه وریدي و انفوزیون موضع تزریق را با استفاده از یدوفر 10 ، الکل 70 %، کلر هگزیدین 2% ، تنتورید 11 تمیز کنید. خشک شدن پوست قبل از تزریق ضروري است .

1-2-16 )جهت ورود سر سوزن بداخل سیستم وریدي متصل به بیمار فقط از پورت تزریق استفاده کنید. براي ورود سر سوزن بداخل سیستم وریدي متصل به
بیمار محل ورود سر سوزن بداخل سیستم را با استفاده ازیدوفر، الکل 70 %، کلر هیگزیدین 2%، تنتورید تمیز کنید .

 

2)راهکارهاي موثر جهت کاهش رفتار پرخطر کارکنان خدمات بهداشتی درمانی :
2-1) ارتقاء سطح آگاهی و کسب مهارت کارکنان بهداشتی درمانی به وی ژه شاغلین حرف پزشکی، پرستاري، امور تشخیصی، خدمات درمانی پیش بیمارستانی، گروهاي خدماتی پشتیبان، در حین کار با وسایل تیز و برنده درمانی به منظور پیشگیري از بروز جراحات ناشی از سر سورن وسایر وسایل تیز و برنده امري ضروري است. بنابراین این کارکنان بهداشتی درمانی بایستی در خصوص چگونگی پیشگیري از صدمات ناشی از وسایل مزبور و نیز اقدامات درمانی و پیشگیرنده اولیه با مواد آلوده مطابق با دستورالعملی ایمنی"الف"و"ب" بصورت مدام آموزش ببینند.
2-2) تشکیل پرونده بهداشتی و واکسیناسیون رایگان علیه HVB جهت کلیه کارکنان بهداشتی درمانی شاغل در واحدهایی که کارکنان با توجه به نوع وظایف محوله واحدي یا فردي الزاماً اقدامات پرخطر دارند، مانند: بخش هاي ویژه، اطاق عمل اورژانس، کلینیک هاي تشخیصی، مطلب هاي خصوصی، واحدهاي پاتولوژي، مراکز جراحی محدود، واحدهایی که ترانسفوزیون خون انجام می دهند، کارکنانی که پروسیجرهاي درمانی تهاجمی را انجام و یا در تماس با خون، ،CSR، اتوپسی سرم و سایر ترشحات آلوده بیماران می باشند و یا از بیماران روانی حاد مراقبت می نمایند، کلیه کارکنان بخش خدمات بیمارستان که بصورت مستقیم و یا غیرمستقیم با پسماندهاي بیمارستانی تماس دارند و نیز کلیه دانشجویان پزشکی، پرستاري و مامایی الزامی است.
3)افزایش سطح ایمنی کارکنان در حین کار با وسایل تیز و برنده درمانی با توجه به احتمال آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی از طریق انجام پروسیجرهاي پرخطر 
 که منجر به Needle Stick و بریدگی و.... می شود.

3-1)الزامیست که ابزارهایی که ایمنی وسایل تیز و برنده را تضمین می کند: نظیر needle clipper  و فورسپس جهت جدا نمودن تیغ جراحی از اسکالپل در دسترس کاربران ابزارهاي پر خطر قرار گیرد.
3-2 )الزمیست وسایل حفاظتی مناسب نظیر دستکش، گان غیر قابل نفوذ به آب وترشحات، پیش بند پلاستیکی، ماسک و عینک محا فظ جهت استفاده کارکنان
بهداشتی درمانی متناسب با وضعیت بیمار و پروسیجرهاي درمانی در دسترس باشد.
3-3 ) الزامیست بیمارستان داراي استاندراد اقدامات پرخطر درمانی بمنظور پیشگیري از آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی باشد(نظیر استانداردهاي رعایت بهداشت دست و... ).
3-4) در صورت امکان با به کارگیري تکنولوژي جدید از سرسوزن و سرنگ هایی استفاده نمائید که به نحوي طراحی شده اند که از استفاده مجدد سرسوزن و یا فرو مانع از استفاده مجدد سرنگ شده و استفاده از آن در واکسیناسیون الزامی است. توصیه AD رفتن آن بدست ارائه کننده خدمت ممانعت می نمایند سرنگ هاي 12 می شود استفاده از سرنگ هاي ایمن همانند واحدهاي ایمن سازي در سایر واحدهاي تزریقات نیز بکار گرفته شود.


4) جمع آوري، نگهداري، انتقال و دفع مناسب و بهداشتی زباله هاي آلوده و پرخطر.
4-1) جمع آوري، نگهداري و دفع سرسوزن و سایر اشیاء تیز و برنده مصرفی (آنژیوکت، بیستوري، لانست، اسکالپ وین، ویال هلی شکسته و...) که الزامیست بلافاصله پس از مصرف در ظروف ایمن جمع آوري وسپس به یکی از صور استاندارد امحاء وبی خطرسازي پسمانده هاي خطرناك بهداشتی درمانی تبدیل به پسماند شبه خانگی شده و همراه با سایر پسماندهاي بیمارستانی به نحو مطلوب دفع گردند.
4-2 ) ضروري است ظروف جمع آوري پسماندهاي نوك تیز و برنده مستحکم، غیر قابل نفوذ، دهانه گشاد، داراي قفا وضامن، مقاوم به پارگی و حجم کافی و ابعاد مناسب بر خوردار باشند.

4-3) به منظور پیشگیري از جراحات ناشی از وسایل تیز و برنده الزامی است این وسایل سریعاً پس از مصرف در ظروف جمع آوري ایمن دفع گردند، لذا بایستی ظروف ایمن به تعداد کافی و با ابعاد گوناگون در دسترس ارائه دهندگان خدمات در کلیه واحدهاي ذیربط قرار داشته باشند مثلا در سایز کوچک در روي ترالی تزریقات و یا در اتاق درمان، اتاق تزریقات و ...

4-4)استفاده از برچسب هشدار دهنده بر روي ظروف جمع آوري با مضون"احتمال آلودگی با اشیاء تیز و برنده عفونی" به منظور جلب توجه کارکنان بهداشتی درمانی و پیشگیري از آلودگی آنان الزامی است.
4-5) به منظور پیشگیري از سرریز شدن وسایل دفعی، در صورتی که سه چهارم حجم ظروف مزبور پر شده باشد، ضروري است درب ظروف به نحوه مناسب بسته و دفع شوند.
4-6 ) ظروف ایمن حاوي پسماندهاي نوك تیز و برنده و پسماندهاي عفونی را جهت انتقال به اتاقک موقت نگهداشت پسماندها مهر و موم نمائید. بعد از مهر و موم ظروف ایمن محتوي پسماندهاي نوك تیز و برنده از باز کردن، تخلیه ظروف و استفاده مجدد و فروش سرسرنگ داخل اجتناب نمائید.
4-7)وجود این ظروف در کلیه واحدهاي بهداشتی درمانی اعم از خصوصی و دولتی در محل ارئه خدمت الزامی است .


5) تغییر رفتار و نگرش اجتماعی: 
5-1) آموزش: ضروریست بمنظور تعدیل تجویز دارو به روش تزریقی، با توجه به سه مورد ذیل ایمنی تزریقات در برنامه آموزش مداوم جامعه پزشکان قرار گیرد: 
5-1-1 ) از تجویز دارو به روش تزریقی تا زمانی که دارو به دیگر اشکال از جمله خوراکی موجود نباشد. حتی المکان اجتناب گردد. 
5-1-2) ترجیحاً زمانی از روش تزریقی به جاي سایر روش هاي استفاده گردد که بیمار تحریک پذیر، بیهوش و یا دچار اختلالات گوارشی باشد.
5-1-3) با توجه به وضعیت بالینی بیمار نتایج درمانی مطلوب ناشی از جذب سریع دارو و مورد انتظار باشد.

 

5-2 ) الزامی است ارتقاء سطح آگاهی جامعه در خصوص خطرات بالوقوه ناشی از مصرف دارو به روش تزریقی بمنظور کاهش تقاضاي بیماران در برنامه ریزی هاي آموزشی دانشگاه قرار گیرد.
5-3 ) برگزاري دروه آموزشهاي توجیهی جهت کادر خدمات پشتیبانی و سایر گروه هاي بهداشتی درمانی ضروري می باشد.

 

دستورالعمل ایمنی الف- اقدامات پیشگیرنده از بروز جراحات و صدمات ناشی از سرسوزن و وسایل تیز و برنده در کارکنان بهداشتی درمانی
 با توجه به اینکه جراحات ناشی از فرورفتن سرسوزن و وسایل تیز و برنده از مهمترین موارد آلودگی کارکنان بهداشتی درمانی با HIV/HCV/HBV محسوب می شود. رعایت نکات ذیل به منظور پیشگیري از جراحات و صدمات مزبور الزامی است.
1) جهت شکستن ویال هاي دارویی ترجیحاً از انواعی استفاده شود که احتیاج به تیغ اره نداشته باشد و در صورت نیاز از تیغ اره استفاده شده و جهت رعایت اصول ایمنی در داخل یک محافظ مثل پد گرفته شوند.
2) پس از تزریق از گذراندن در پوش سرسوزن اکیداً خودداري نمائید مگر در شرایط خاص از جمله اخذ نمودن خون جهت  ABG  یا کشت خون.

3) از شکستن و یا خم کردن سرسوزن قبل از دفع خودداري نمائید.
4) در موارد ضروري جهت گذراندن در پوش سرسوزن از وسیله مکانیکی جهت ثابت نگهداشتن در پوش استفاده نمائید و یا از یک دست جهت گذراندن در پوش سرسوزن استفاده کنید.
5) جهت حمل وسایل تیز و برنده از ریسیور استفاده نمائید و از حمل وسایل مزبور در دست یا جیب یونیفرم خوددادري نمائید.
6) از دست به دست نمودن وسایل تیز و برنده (بیستون، سرسوزن و...)اجتناب نمائید.


- احتیاطات عمومی در حین انجام هرگونه اقدام درمانی که احتمال آلودگی با خون و سایر ترشحات بدن وجود دارد به شرح ذیل می باشد.
1- در صورتی که بریدگی و یا زخمی در دستها وجود دارد، الزامی است از دستکش استفاده شود و موضع با پانسمان ضدآب پوشانده شود.
2- جهت حفاظت بدن در قبال آلودگی با خون و یا ترشحات بدن، استفاده از پیش بند پلاستیکی یکبار مصرف ضروري است. 

3- در صورتی که احتمال ترشح خون و یا قطعاتی از نسوج و یا مایعات آلوده به چشم و غشاء مخاطی وجود دارد، استفاده از ماسک و عینک محافظ ضروري است.

4- در صورتی که بیمار دچار خونریزي وسیع است، استفاده از گان ضدآب ضروري است.
5- در صورتی که کارکنان دچار اگزما و یا زخمهاي باز می باشند، معاینه پزشک جهت مجوز شروع فعالیت در بخش ضروري است.


دستورالعمل ایمنی ب- کمک هاي اولیه فوري پس از تماس در کارکنان بهداشتی، درمانی
با توجه به اینکه جراحات و اتفاقات عمده در حین انجام اقدامات و روش هاي درمانی شامل موراد ذیل است، کمک هاي اولیه فوري مطابق با دستورالعمل جهت بهره برداري اعلام می شود:
- فرورفتن سرسوزن بدست کارکنان بهداشتی درمانی.
- پاشیدن شدن خون و یا سایر ترشحات آلوده بدن بیمار به:
*  بریدگی هاي باز
* ملتحمه (چشمها)
* غشاء مخاطی (براي مثال داخل دهان)


کمک هاي اولیه فوري
الف:
1) شستشوي زخم با صابون و آب ولرم
2) کمک به خونروي از محل اولیه زخم(موضع تماس)
3) خودداري از مالش موضعی چشم
4) شستشوي چشم ها و غشاء مخاطی با مقادیر زیاد آب در صورت آلودگی

 

ب: گزارش فوري سانحه به سوپروایزر بالینی.
ج: ثبت رسمی مورد گزارش شده در گزارشات حین کار توسط سوپروایزر و تشکیل پرونده بهداشتی کارکنان و اطلاع به مدیر و مسئول مرکز و طرح در کمیته کنترل عفونت بیمارستانی و پی گیري از طریق مراجع مربوطه.
د: تشکیل پرونده و پی گیري مورد.
ه: بررسی میزان خطر بیماریزانی ناشی از تماس در کارکنان:
درصورتی که آلودگی منبع تماس(بیمار- مددجو) با عفونت   HIV  محرز شود. الزامی است فرد مزبود مورد تماس در حداقل زمان ممکن ترجیحاً در عرض ساعت اول تحت مراقبت هاي درمانی با نظر پزشک متخصص عفونی قرار گیرد.
 و: در صورتی که منبع آلوده به عنوان مورد شناخته شده HBV/HIV می باشد ، 5-10 میلی لیتر خون از فرد مورد تماس گرفته و به منظور پی گیري آتی ذخیره می شود.
 ز: پس از تماس جهت تعیین عفونت منبع، 5-10  میلی لیتر خون از منبع تماس جهت بررسی هپاتیت
C/B و HIV  اخذ و مورد آزمایش قرار می گیرد.


بازگشت

برای دانلود پیوست این متن بر روی لینک زیر کلیک نمایید

tazrighat.pdf

ارسال نظر:
ارسال
نظرات کاربران:

پرسش و پاسخ:
ارسال سوال:
ارسال