عنوان : دیابت چیست؟

تاریخ انتشار: ۱۳۹۳/۰۷/۰۵

موضوع: دیابت

نویسنده / مترجم:

خلاصه :

 ديابت چيست؟

ديابت به‌علت بالا بودن مداوم قند خون ايجاد مي‌گردد. افزايش قند خون دو علت مي‌تواند داشته باشد: يا لوزالمعده قادر نيست به ميزان كافي انسولين ترشح نمايد و يا سلولهاي بدن نمي‌توانند به انسولين ترشح شده پاسخ داده وقند خون را مصرف نمايند.

انسولين هورموني است كه در بدن توليد مي‌شود و باعث مي‌شود قند يا به عبارتي انرژي حاصل از مصرف غذاها در بدن مورد استفاده قرار گيرد. در بدن يك فرد سالم، كربوهيدراتها (قندها) در روده كوچك به گلوكز (نوعي قند) و ديگر قندهاي ساده تبديل مي‌شوند. سپس گلوكز از روده كوچك به جريان خون وريدي هدايت مي‌شود و به همراه جريان خون به سراسر بدن، از جمله كبد و عضلات رفته، مقداري از آن جهت توليد انرژي مصرف مي‌شود و مقداري نيز براي مصارف بعدي ذخيره مي‌گردد. در يك فرد مبتلا به ديابت نيز مانند افراد سالم كربوهيدراتها به قندهاي ساده تبديل مي‌گردند و بعد وارد جريان خون مي‌شوند، اما مشكلي كه اين بيماران با آن روبرو هستند آن است كه گلوكز نمي‌تواند از خون وارد سلولها شود. پس مي‌توان نتيجه گرفت كه كربوهيدراتها به خودي خود مشكل‌ساز نيستند، بلكه مشكل اصلي، عدم توانايي بدن در استفاده از اين مواد براي توليد انرژي مي‌باشد.

 

همه افراد داراي مقداري گلوكز در خون خود هستند كه ميزان آن به طور طبيعي در حالت ناشتا بين 70 تا 110 ميلي گرم در هر 100 سي سي خون مي باشد. اگر ميزان قند خون ناشتا حداقل در دو آزمايش بيش از 126 ميلي گرم در هر 100 سي سي خون باشد، تشخيص ديابت را مي توان مطرح نمود.

 

محل توليد انسولين در بدن كجاست؟

انسولين در پانكراس يا لوزالمعده (غده‌اي به طول 15 سانتي‌متر در پشت معده) توليد مي‌شود. لوزالمعده در افراد سالم، در طول شبانه‌روز مقادير زيادي انسولين ترشح مي‌كند، اما در افراد ديابتي، يا اصلاً انسولين توليد نمي‌شود و يا انسولين توليدشده به ميزان كافي نمي‌باشد. در هر صورت نتيجه ، آن است كه قند جذب سلول نمي‌شود و سطح آن در خون افزايش مي‌يابد و بدن ديگر قادر به توليد انرژي از قند نيست.

 

نشانه هاي ديابت چيست؟

ديابت اغلب يك بيماري بي‌سر و صدا مي‌باشد. در واقع سطح نسبتاً بالاي قند خون  200 – 180 mg/dl نشانه‌اي در بيمار ايجاد نمي‌كند و ممكن است براي ماهها يا سالها علامت‌دار نشود، ليكن در همين زمان، بدن در معرض آسيب حاصل از افزايش قند خون قرار مي گيرد. افزايش قند خون مي‌تواند علائم زير را ايجاد نمايد:

  • تكرر ادرار
  • كاهش وزن
  • تشنگي فراوان
  • ضعف و كاهش نيروي جسمي
  • دير بهبود يافتن زخمها و عفونت
  • از بين رفتن حس بخش هاي انتهايي اندام ها يا احساس گزگز و مورمور در آنها

 

خطرات ناشي از افزايش قند خون كدامند؟

اگر قند خون به‌شدت افزايش يابد، در كنار علائم افزايش قند خون، فرد ديابتي ممكن است در معرض خطرات جدي‌تري قرار گيرد. اگر قند خون به‌طور مستمر و طي ساليان متمادي، بالا باشد با اثر بر عروق كوچك و اعصاب، عوارض ديررس ديابت در چشم‌ها، كليه‌ها و پاها بروزخواهند كرد. با كنترل قند خون در حد نزديك به طبيعي مي‌توان از اين عوارض پيشگيري كرد.

 

مهمترين انواع ديابت كدامند؟

ديابت نوع 1

 بيماراني كه مبتلا به ديابت نوع 1 هستند، اغلب لاغرند و معمولاً شامل گروه سني كودكان، نوجوانان و جوانان مي‌شوند. در بدن افراد مبتلا به ديابت نوع 1 (ديابت وابسته به انسولين) يا انسولين اصلاٌ ساخته نمي شود و يا مقدار آن بسيار ناچيز است. بنابراين افراد مبتلا به ديابت نوع 1، براي ادامه حيات نياز به تزريق انسولين، رعايت رژيم غذايي و انجام حركات ورزشي دارند.

 چون در افراد مبتلا به ديابت نوع 1 انسولين يا اصلاٌ توليد نمي شود و يا به مقدار ناچيز توليد مي گردد، بدن نمي تواند از قند (سوخت) حاصل از مصرف غذاها استفاده نمايد، در نتيجه كاهش وزن شديد پديد مي آيد.

 به هر حال علائم ديابت نوع 1، فرد مبتلا را متوجه خود مي كنند، ديابت نوع 1 به سرعت تشخيص داده مي شود و درمان شروع مي گردد.

 

ديابت نوع 2

اغلب اين ديابتي‌ها چاق و در سنين بالا هستند. اين افراد مي‌توانند مدتها با تغذيه صحيح و كاهش وزن درمان شوند زيرا در بدن افراد مبتلا به ديابت نوع 2 (ديابت غيروابسته به انسولين)، لوزالمعده هنوز قادر به توليد انسولين مي باشد، ولي سلول هاي بدن به انسولين موجود در خون پاسخ مناسب نمي دهند. ديابت نوع 2 شايعترين شكل بيماري قند است، به طوري كه 85 تا 90 درصد مبتلايان به ديابت از اين نوع بيماري رنج مي برند.

 افراد مبتلا به ديابت نوع 2، اغلب با رعايت رژيم غذايي و ورزش درمان مي شوند. گاهي اوقات براي پايين آوردن و رساندن قند خون به ميزان طبيعي مي توان از قرص هاي خوراكي پايين آورنده قند خون و يا انسولين هم استفاده نمود.

 برخلاف افراد مبتلا به ديابت وابسته به انسولين، در مبتلا به ديابت غيروابسته به انسولين، علايم ديابت به كندي پديدار مي شوند و معمولاٌ چندين سال طول مي كشد تا شخص از بيماري خود آگاهي يابد.

عفونت هاي عود كننده مانند برفك، عفونت هاي دستگاه اداراي و عفونت هاي پوستي

از بين رفتن حس بخش هاي انتهايي اندام ها يا احساس گزگز و مورمور در آنها

به خاطر داشته باشيد:

 در بيماران ديابتي نوع 2 شروع اين علامت ها ممكن است به طور تدريجي باشد و حتي فرد مبتلا هيچ يك از موارد فوق را تجربه نكند و يا اينكه تا سال ها ديابت او تشخيص داده نشود.

 

عوامل خطرساز ابتلا به ديابت نوع 2 كدامند؟

  • وجود سابقه خانوادگي ديابت نوع 2 
  • وزن بالا
  • سن بالاي 40 سال
  • سابقه ديابت بارداري
  • مصرف داروهايي كه سبب بروز ديابت مي‌شوند مانند كورتون
  • فشار خون بالا
  • سابقه حمله قلبي يا سكته مغزي

 

درمان ديابت نوع 2 چگونه است؟

ديابت فعلاٌ درمان قطعي ندارد، اما مي توان آن را كنترل نمود تا از يك زندگي فعال و با نشاط محروم نشد.

كنترل ديابت نوع 2 به عوامل زير بستگي دارد:

1- برنامه غذايي مناسب

2- ورزش منظم

3- كاهش وزن (درصورت وجود اضافه وزن)

اگر در طي سه ماه توسط روش هاي فوق، قند خون به حد طبيعي نرسد، درمان با قرص‏هاي خوراكي پايين آورنده قند خون لازم مي شود.

 شايد بتوان گفت، مهم ترين بخش درمان ديابت، رعايت برنامه غذايي صحيح است. حتي اگر شما جهت كنترل ديابت به قرص يا انسولين نياز داشته باشيد، چنانچه بيش از حد مواد غذايي حاوي قند و چربي مصرف نماييد، قند خون شما كنترل نخواهد شد.

 غذاي اضافي در بدن به چربي تبديل مي شود. اضافه وزن ناشي از افزايش بافت چربي، حساسيت سلول هاي بدن به انسولين را كم مي كند و در نتيجه غلظت قند خون بالا مي رود. گاهي اوقات با كاهش 5 تا 10 كيلوگرم از وزن بدن (طبق يك برنامه درست)، مي توان ديابت نوع 2 را كنترل نمود.

 

برنامه غذايي صحيح كدام است؟

 غذاهاي مبتلايان به ديابت بايد ويژگي‏هاي زير را داشته باشد:

1- كم چربي

2- حاوي مقادير كافي پروتئين

3- فاقد قندهاي ساده

4- داراي مقادير زيادي فيبر

مقدار غذا يا خوراكي ها و ميزان اثري كه بر غلظت قند خون دارند بسيار مهم تر از نوع غذا يا خوراكي مصرف شده است.

 در هر وعده غذايي از مواد قندي (كربوهيدراتهاي) مركب استفاده كنيد. غذاهاي نشاسته اي مانند نان (ترجيحاٌ نان سبوس دار)، غلات، ميوه ها، سيب زميني و برنج حاوي كربوهيدرات‏هاي مركب هستند.

 اين مواد به عنوان سوخت به كار مي روند و ما به خوردن آنها نياز داريم اما اگر از اين غذاها بيش از حد مورد نياز مصرف كنيم، اين مواد قندي اضافي به چربي تبديل مي شوند و باعث اضافه وزن مي گردند. چاقي سبب افزايش مقاومت سلول هاي بدن به انسولين مي شود و در نتيجه بيماري ديابت را تشديد مي نمايد.

 در هر وعده غذايي، غذاهاي پروتئيني مصرف كنيد. اين غذاها شامل گوشت، مرغ، ماهي، تخم مرغ و پنير است (مصرف اين مواد به صورت كم چربي توصيه مي شود). ديگر اين كه بقيه بشقاب خود را با سبزي ها يا سالاد پر كنيد. اين سبزي ها، مواد معدني و ويتامين هايي را كه براي سلامت ضروري هستند به بدن شما مي رسانند اما روي قند خون و وزن شما اثر نامطلوب ندارند.

از مصرف بيش از حد غذاهاي شيرين پرهيز كنيد. مصرف بي رويه مواد قنددار، غلظت گلوكز خون را به سرع بالا مي برد. خوراكي هايي مانندعسل، كيك ها، بيسكويت هاي شيرين، شكلات، آب ميوه هاي داراي قندهاي مصنوعي و نوشابه ها حاوي مقادير زيادي قندهاي ساده هستند.

از مصرف زياد غذاهاي پرچربي پرهيز كنيد.  اين غذاها باعث افزايش وزن مي شوند و توانايي بدن براي استفاده مؤثر از انسولين را دچار اشكال مي كنند.  فرآورده هاي غذايي پرچربي عبارتند از: كره، مارگارين، روغن ها، كره بادام زميني و چربي هاي قابل مشاهده در گوشت و پوست مرغ.

 برخي غذاها حاوي «چربي پنهان» هستند كه عبارتند از: سوسيس، پنير، شكلات، بستني، سيب زميني سرخ شده (چيپس)، چيپس ذرت و سس ها.

 هنگام تهيه و پخت غذاها حتي الامكان از سرخ كردن و استفاده زياد از چربي ها پرهيز نماييد.

منبع:

مركز تحقيقات غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشكي تهران

 

 

 


بازگشت

برای دانلود پیوست این متن بر روی لینک زیر کلیک نمایید

insulin-syringe5.pdf

ارسال نظر:
ارسال
نظرات کاربران:

پرسش و پاسخ:
ارسال سوال:
ارسال